In de zaak, die onder meer werd aangespannen door topcrimineel Dino Soerel, betoogden de tot levenslang gestraften dat hun straf inhumaan is. Dit omdat de theoretische kans op vrijlating in de praktijk nooit wordt toegepast, en er daarom geen reëel perspectief op vrijlating bestaat. In die redenering ging het EHRM dus echter niet mee. Het hof oordeelt unaniem dat er onder de huidige regeling wel degelijk voldoende kans is dat een in Nederland opgelegde levenslange gevangenisstraf ooit wordt beëindigd of herzien.
Adviescommissie Levenslanggestraften
De huidige regeling waarnaar het hof verwijst, bestaat sinds 2017 en was op zichzelf een gevolg van een uitspraak van het EHRM. Dat bepaalde in 2013 dat de onherroepelijke levenslange gevangenisstraf in Nederland, zonder perspectief op vrijlating, strijdig was met artikel 3 van het EVRM: het verbod op onmenselijke behandeling.
In 2017 kwam er in reactie op die uitspraak een nieuwe regeling, waarbij er een Adviescommissie Levenslanggestraften in het leven werd geroepen. Bij die commissie kan een levenslang gestrafte na het uitzitten van 25 jaar gevangenisstraf een toetsing aanvragen of kan worden begonnen met een re-integratietraject. Op basis van het advies van de commissie is het dan aan de minister om te bepalen of de gevangene met zo’n traject kan beginnen. De mogelijke uitkomst van een re-integratietraject is, zoals de naam al zegt, re-integratie in de samenleving. De levenslange gevangenisstraf wordt dan dus beëindigd.
Nog nooit
In de praktijk is er nog nooit een tot levenslang veroordeelde gevangene vrijgelaten op basis van de regeling zoals die sinds 2017 geldt. Dat wil echter niet zeggen dat de regeling onvoldoende perspectief op vrijlating biedt, zo redeneert het EHRM in de nieuwe uitspraak. “De aanvragers weten wat ze moeten doen om in aanmerking te komen voor vrijlating.”
Op dit moment zitten 65 mensen in Nederland een levenslange gevangenisstraf uit. Dat is meer dan ooit tevoren in de moderne geschiedenis. Tien jaar geleden, in 2016, was het nog ongeveer de helft: 33.
