Opstelten: experiment lekenrechtspraak onverstandig

Delen:

Share on linkedin
Share on twitter
Share on facebook
Share on whatsapp
Share on email

zitting 2052Er moeten dringend maatregelen worden genomen om de legitimiteit van de rechterlijke macht te versterken. Een experiment met lekenrechtspraak zou daaraan een belangrijke bijdrage kunnen leveren. Dat blijkt uit een onderzoeksrapport van een werkgroep van de aan de VVD gelieerde Teldersstichting onder leiding van Tom Zwart, hoogleraar rechten van de mens aan de Universiteit Utrecht. Maar minister Opstelten, die gisteren het eerste exemplaar in ontvangst nam, liet direct weten niet aan een dergelijk experiment te willen beginnen.

Het rapport werd gisteren gepresenteerd in Den Haag. Zwart overhandigde het eerste exemplaar aan minister Opstelten van Veiligheid en Justitie. De werkgroep doet een aantal aanbevelingen om de rechterlijke macht een betere weerspiegeling te laten worden van de waarden en (rechts)normen van de samenleving. Naast Tom Zwart bestaat de werkgroep uit Marianne Kallen-Morren (advocaat en mediator), Geert-Jan Knoops (strafrechtadvocaat), Rob Loeb (Raad van State), Hans Nieuwenhuis (emeritus hoogleraar burgerlijk recht) en Charlotte Maas (wetenschappelijk medewerker bij de TeldersStichting).

Gewone mensen

Een van de belangrijkste aanbevelingen is de invoering van een experiment met lekenbijzitters in enkelvoudige strafrechtszaken. Het idee is om ‘gewone mensen’ naast de professionele rechter te laten plaatsnemen. Als het aan de werkgroep ligt zouden zij ook volledig meebeslissingsrecht krijgen. In het rapport staat dat ‘Nederland uniek is onder democratische rechtsstaten vanwege het volledige gebrek aan lekenparticipatie’. De werkgroep schrijft het daarom niet meer dan vanzelfsprekend te achten dat Nederland initiatieven ontplooit om te onderzoeken in hoeverre lekenrechtspraak de legitimiteit van de rechtspraak kan versterken. Zwart: “Het vertrouwen van burgers in rechtsstelsels waarin zij worden betrokken, is groter dan stelsels waarin dat niet het geval is. Dat is logisch omdat ze dan echt meedoen in de rechtspleging. En daarover vertellen aan hun vrienden, buren en familieleden. Maar ook doordat rechters meer hun best moeten doen om een vonnis op te stellen in termen die voor leken begrijpelijk zijn. Zij zullen het immers moeten onderschrijven. De rechtspraak wordt dan voor een veel breder publiek begrijpelijk en toegankelijk.”

Wit gezelschap

Verder adviseert de werkgroep ook een onderzoek in te stellen naar de oorzaak van de ‘opvallende ondervertegenwoordiging’ van magistraten met een minderheidsachtergrond in de rechterlijke macht. Zwart: “De rechterlijke macht is nog altijd een voornamelijk wit gezelschap. We doen geen oproep om een quotum of iets dergelijks in te voeren. Maar de vraag waarom etnische minderheden niet of nauwelijks in de rechterlijke macht aanwezig zijn is wel een vraag die je moet stellen. Niemand weet precies hoe het komt. In de onderzoeken die hierover gaan is de belangrijkste groep, namelijk de minderheden zelf, niet betrokken. Dat zouden wij wel graag zien. Al was het alleen maar om te voorkomen dat er sprake zou zijn van discriminatie. Laat ik benadrukken dat wij daar niet van uit gaan, maar dat moeten we wel zeker weten.”

De werkgroep vindt dat rechters hun uiterste best moeten doen om het collectieve rechtsbewustzijn zo goed mogelijk te representeren. Daarvan maken natuurlijk ook de waarden en normen van etnische minderheden deel uit. “We constateren dat daarin wordt geïnvesteerd, maar we vinden dat er nog wel een tandje bij mag worden gezet.”

Minutieus

Wat minister Opstelten betreft is er geen vertrouwenscrisis in de rechtspraak, en zijn er volgens hem dus ook geen maatregelen nodig om het vertrouwen te vergroten. Zo zei hij over het voorgestelde experiment met lekenrechtspraak: “Ik kan natuurlijk niet voor de rechtspraak spreken, maar gezien de uitdagingen waar die nu voor staat – ik denk aan de herziening van de gerechtelijke kaart en de vernieuwingsagenda ‘Kwaliteit en Innovatie’ – lijkt het me niet verstandig om kostbare tijd en energie te steken in een grootschalig experiment met lekenrechtspraak.”

Zwart beaamt dat er inderdaad geruststellende cijfers zijn over het vertrouwen in de rechterlijke macht. Maar volgens hem is meer onderzoek nodig om te kunnen stellen dat er inderdaad niets aan de hand is. “Is het inderdaad ook zo dat wij een constant vertrouwen hebben in de rechterlijke macht? Het probleem is dat we dat niet precies weten. Eigenlijk moet je een aantal jaren elke maand het vertrouwen van de burger in de rechterlijke macht meten. Zolang geen minutieus onderzoek wordt gedaan naar hoe het vertrouwen zich ontwikkelt, is het alleen maar speculeren.”

Zwart geeft toe dat het inderdaad beter was geweest als eerst onderzoek was gedaan naar dat vertrouwen. Maar daar kon volgens hem niet op worden gewacht. “Dat gaat weer jaren duren en wij vonden dat het niet kon wachten. Je kunt niet te laat zijn. Straks blijkt dat men het vertrouwen allang heeft verloren en dan is het niet meer mogelijk te herstellen. Alles wat nú kan leiden tot versterking van de legitimiteit werkt alleen maar bevorderend. Trouwens, als het vertrouwen in de rechterlijke macht inderdaad zo positief is als wordt verondersteld, is er ook geen reden om geen actie te ondernemen als het er alleen maar beter van kan worden.”

Aandacht

Onmiddellijke (politieke) veranderingen naar aanleiding van het rapport had Zwart ook niet verwacht. Voor de overhandiging zei hij tegenover Mr.: “We hebben het onderwerp in ieder geval op de agenda gezet. Ik hoop dat de minister onze aanbevelingen positief en welwillend zal omarmen. Maar ook als hij dat niet doet, gaan wij hiermee verder. Het is belangrijk genoeg. De leden van de werkgroep zullen aandacht blijven vragen voor de ideeën die in het rapport zijn neergelegd. Ook bij de VVD-fractie.”

Klik voor de samenvatting van het rapport hier.

Het volledige rapport is op te vragen bij de TeldersStichting.

Delen:

Share on linkedin
Share on twitter
Share on facebook
Share on whatsapp
Share on email

Het belangrijkste nieuws wekelijks in uw inbox?

Abonneer u op de Mr. nieuwsbrief: elke dinsdag rond de lunch een update van het nieuws van de afgelopen week, de laatste loopbaanwijzigingen en de recentste vacatures. Meld u direct aan en ontvang elke dinsdag de Mr. nieuwsbrief.

Meest gelezen berichten

Van onze kennispartners

Juridische vacatures

Wageningen University & Research zoekt een

Over Mr.

Mr. is hét platform voor juristen. Mr. bericht over actuele zaken in de juridische wereld en belicht en becommentarieert deze vanuit een onafhankelijke positie. Mr. richt zich op alle in Nederland actieve juristen en WO-rechtenstudenten..

Volg MR. op social media

Service menu

Contactgegevens

Uitgeverij Mr. bv
Paul Krugerkade 45
2021 BN Haarlem
Uitgever: Charley Beerman
E-mail: beerman@mr-magazine.nl

Scroll naar top