Op dit moment kunnen niet-advocaten nauwelijks deelnemen in het kapitaal en bestuur van een advocatenkantoor – de regels laten dit maar zeer beperkt toe. Wel mogen, bij wijze van uitzondering, advocaten in dienst van rechtsbijstandverzekeraars voor verzekerden optreden. Er is ook een uitzondering voor advocaten in dienst van ideële organisaties, die de leden van die organisaties mogen bijstaan. De mogelijkheden voor advocaten om met andere professionals samen te werken, zijn eveneens sterk beperkt.
Toegang tot advocatendiensten
Deze regel zijn er niet voor niets: ze waarborgen de professionele onafhankelijkheid van advocaten. Maar de regels zijn echter minder gericht op de toegankelijkheid van de juridische dienstverlening, stellen onderzoekers van de Erasmus School of Law en Pro Facto, die hier in opdracht van het WODC onderzoek naar deden. Zij constateren dat het aanbod van advocatendiensten onvoldoende aansluit op de vraag. Met name mensen met lage en middeninkomens en het (kleinere) midden- en kleinbedrijf hebben daardoor minder makkelijk toegang tot advocatendiensten. De bestaande regels staan nieuwe organisatievormen die voor een betere dienstverlening voor deze groepen kunnen zorgen, in de weg.
Nieuwe organisatievormen
De onderzoekers noemen drie nieuwe praktijkstructuren die op korte termijn kunnen bijdragen aan toegankelijke en betaalbare rechtshulp voor iedereen. Zo zouden in-huis advocaten van schaderegelingkantoren ook hulp kunnen bieden aan niet-verzekerden. Hiervoor loopt al een experiment. Een andere vernieuwing betreft de sociale rechtshulp, die nu veel zelfstandige advocaten kent. De onderzoekers pleiten voor meer ‘overkoepelende stichtingen’ die deze sociaal advocaten in dienst nemen. De derde vernieuwing gaat over het oprichten van netwerkorganisaties tussen zelfstandige advocaten of advocatenkantoren, die overkoepelende zaken zoals backoffice samen regelen. Dit is al toegestaan onder de huidige regelgeving, maar de voorwaarden waaronder dit kan, zijn voor de beroepsgroep onvoldoende duidelijk, aldus de onderzoekers.
Versoepelingen
Op middellange termijn bepleiten de onderzoekers nog verdergaande versoepelingen. Zoals deelname van niet-advocaten in het kapitaal van een advocatenkantoor en samenwerking van advocaten met andere professionals. Daarover waren enkele advocaten in een artikel op Mr.-online (juli 2024) niet echt te spreken: advocatenkantoren die dit gaan doen, worden middle of the road en de onafhankelijkheid van advocaten komt onder druk te staan.
Beoordelingskader
Om nieuwe organisatievormen mogelijk te maken, zullen – zo stellen de onderzoekers – de huidige regels moeten worden versoepeld en zijn nieuwe waarborgen nodig om de onafhankelijkheid te beschermen. Daarvoor ontwikkelden de onderzoekers een beoordelingskader waarmee kan worden bepaald aan welke voorwaarden eventuele nieuwe praktijkstructuren moeten voldoen. Ook maakten zij een stappenplan waarmee de innovaties in meerdere fasen kunnen worden ingevoerd. De onderzoekers pleiten er voor dat op termijn een onafhankelijke instantie de bevoegdheid krijgt om praktijkstructuren te reguleren.
Lees hier het rapport Moderne praktijkstructuren voor advocaten.
