‘Recht is net zo onmisbaar als elektriciteit’

Delen:

Fred Hammerstein“Soms vraag ik me wel eens af wat er zou gebeuren als de elektriciteitsvoorziening langdurig zou uitvallen. Uw en mijn leven zouden daardoor drastisch ontregeld raken.” Met deze pakkende zinnen ving Fred Hammerstein (raadsheer in buitengewone dienst bij de Hoge Raad, staatsraad in buitengewone dienst en regeringscommissaris voor de digitalisering van het burgerlijk procesrecht) de zevende Maaskantlezing aan. De lezing vond afgelopen vrijdag plaats bij de Juridische Hogeschool Avans-Fontys.

Na deze inleidende opmerking , maakte Hammerstein direct een vergelijking gemaakt met het recht. Wat zouden de gevolgen zijn voor de maatschappij wanneer het recht niet genoeg zou worden gewaarborgd? “Rechtspraak kan uiteraard niet alle problemen oplossen, maar wie voor de rechter is verschenen, moet wel het gevoel hebben dat aan haar of hem recht is gedaan.” Het komt er dan ook op neer dat wij recht en rechtvaardigheid net zo moeilijk kunnen missen als elektriciteit.

Het is dan ook geen toeval dat deze lezing geheel in het teken staat van de vernieuwing van het burgerlijk procesrecht dat onderdeel is van het project Kwaliteit en Innovatie (KEI). Dit project zal belangrijke en ingrijpende uitdagingen realiseren voor alle procesdeelnemers, met name voor de rechter. Hammerstein belichtte tijdens de lezing enkele facetten van deze wetswijziging.

In de afgelopen jaren is de rechtspraak in enige mate in verdrukking geraakt. Het werk van de rechter is toegenomen door een samenstel van ontwikkelingen: er zijn veel regels van complexe aard bijgekomen, in de rechtspraak zelf is het nodige veranderd waardoor daar ook tijd en aandacht aan moest worden besteed en tot slot is het recht ook vooral internationaler geworden. Met deze ontwikkelingen in het achterhoofd, is het niet verwonderlijk dat besloten is de civiele procedure opnieuw onder de loep te nemen.

Hammerstein gaf meerdere malen aan dat de meeste mensen niet van verandering houden. “In de rechtspraak is dat niet anders en wellicht nog sterker. Rechters werken op een bepaalde manier. Achter veel werkprocessen zit een logische gedachte zit die stoelt op tamelijk wezenlijke procesbeginselen.” Schendt de digitalisering niet enkele beginselen? Immers, op het moment dat de rechtspraak overstapt op digitaal procederen, moet er vrijwel 100% zekerheid bestaan dat de hele operatie zal slagen. Om die reden is besloten dat de invoering van digitaal procederen in fasen zal verlopen, zodat bij een tegenvaller niet de gehele rechtspraak stil komt te liggen. “Echter, mocht het toch zo ver komen dat er sprake is van falen van het systeem, dan behoort dit in beginsel voor risico van de rechtspraak. De rechter heeft daarover wel het laatste woord.”

Cultuuromslag

Het consultatieontwerp bevat drie streven. Allereerst moet de toegang tot de rechter eenvoudig zijn. Het ontwerp zet een stap in de goede richting door digitaal procederen te faciliteren en de dagvaarding af te schaffen. Ten tweede moet de rechtspraak van hoge kwaliteit moet zijn. De rechter dient zijn vak op een zichtbare en toetsbare wijze deugdelijk uit te voeren die tevens maatschappelijk aanvaardbaar is. Het derde streven: de rechter moet tijdig beslissen. Waarheidsvinding speelt een grote rol in ons procesrecht, er wordt van rechter verwacht niet snel aannames te maken en zekerheden te verlangen. Verder maken de partijen het de rechter niet makkelijk door processen ingewikkeld en ondoorzichtig te maken om hun standpunten te onderbouwen en andermans stellingen te betwisten. Dit alles zorgt voor verlening van de procedure. Volgens Hammerstein is het mogelijk hier verandering in te brengen, er is echter wel een cultuuromslag nodig. In het consultatieontwerp is een termijn van zes weken opgenomen voor het wijzen van vonnis. Om symboolwetgeving te voorkomen (rechters die de termijn zullen verlengen) moet de wet dan ook duidelijk maken dat er sprake is van ‘justice delayed, justice denied’. Naast tijdigheid is ook eerlijkheid van de procedure zeer belangrijk geworden. Een (pro)actievere rol van de rechter zal in de nieuwe procedure ook steeds meer worden verlangd.

Als slotopmerking geeft Hammerstein mee dat er voor de juristen van de toekomst een grote uitdaging ligt. De nieuwe technologische ontwikkelingen zullen hierbij van grote invloed zijn. “Het traditionele rechtsbedrijf, met een scherp oog voor fundamentele waarden, zal een moderne en geheel andere manier van rechtspreken moeten worden zonder dat deze waarden daarbij verloren zullen gaan.”

Klik voor de integrale tekst van de Maastkantlezing hier.

Delen:

Het belangrijkste nieuws wekelijks in uw inbox?

Abonneer u op de Mr. nieuwsbrief: elke dinsdag rond de lunch een update van het nieuws van de afgelopen week, de laatste loopbaanwijzigingen en de recentste vacatures. Meld u direct aan en ontvang elke dinsdag de Mr. nieuwsbrief.

Scroll naar boven