Roep om menselijker maat in strafrecht

Delen:

Nederland heeft een humaan strafrecht nodig. De verdachte of dader moet weer als mens gezien en beoordeeld worden. Het uitgangspunt dat strafbaar gedrag menselijk is, lijkt in ons land uit het oog te zijn verloren. Aldus de strekking van het ‘tegengeluid’ dat vijftien jonge strafrechtjuristen en criminologen uit heel Nederland recent hebben laten horen als reactie op ‘de gure (strafrechtelijke) wind die door Nederland waait’.

Met het opiniestuk ‘Het strafrecht en de menselijke maat’ dat onlangs in verschillende regionale kranten en in het NJB is gepubliceerd, hopen de jonge strafrechtdeskundigen tegenwicht te bieden aan de ‘aanhoudende roep om zwaardere straffen en de vaak onvolledige, onjuiste en tendentieuze beeldvorming over individuele verdachten, criminaliteitscijfers en het regime in gevangenissen en tbs-klinieken’.

Jannemieke OuwerkerkEén van de initiatiefnemers is Jannemieke Ouwerkerk, universitair docent strafrecht aan de Universiteit van Tilburg. “Onze belangrijkste boodschap is dat het allemaal veel minder zwart-wit is dan men tegenwoordig denkt. De lijn tussen goed en kwaad is heel dun. Voor je het weet sta je zelf aan de andere, verkeerde kant van de lijn. Strafbaar gedrag is immers heel menselijk. Alleen daarom al behoort het strafrecht op humane wijze te worden toegepast.”

Volgens Ouwerkerk wordt vaak te gemakkelijk geoordeeld over iemands handelen zonder het verhaal echt te kennen, terwijl dat juist zo belangrijk is voor een goede en rechtvaardige beeldvorming. Achter elke misdaad zit een persoonlijk verhaal. “In het maatschappelijk debat wordt tegenwoordig echter een te scherpe lijn getrokken tussen ‘wij’ en ‘zij’.”

Korte termijn

Het is voorts de onvolledige, onjuiste en beperkte berichtgeving die in negatieve zin bijdraagt aan de beeldvorming over het strafrecht, zegt Ouwerkerk. “Alles moet kort en snel, anders leest of kijkt niemand meer.” Verder storen de schrijvers van het pleidooi zich aan ‘het gemak waarmee incidenten leiden tot nieuwe wetgeving zonder dat bestaande mogelijkheden zijn benut’. “Het ene na het andere wetsvoorstel wordt ingediend. Het lijkt een soort cultuur geworden waarmee de politiek op korte termijn kan scoren.” De strafrechtdeskundigen richten zich met hun pleidooi echter niet zozeer tot een specifieke beroepsgroep, maar hopen dat zoveel mogelijk mensen na lezing beseffen dat de zaken vaak minder zwart-wit zijn dan ze worden voorgesteld.

Herbezinning

In die zin zou het pleidooi kunnen bijdragen aan een soort herbezinning. “We moeten ons afvragen wat voor strafrecht we willen in Nederland. Wij denken dat de manier waarop een land omgaat met verdachten/veroordeelden veel zegt over het beschavingspeil van dat land. Natuurlijk kan dit niet zonder aandacht voor slachtoffers en nabestaanden. Op dat vlak is veel verbeterd. Dat vaak de nadruk wordt gelegd op het leed van slachtoffers en nabestaanden en de hoogte van de sancties om een hardere aanpak van verdachten en veroordeelden te rechtvaardigen, vinden wij echter eenzijdig en beperkt. Het suggereert een tegenstelling, die er niet is.” Gepaste aandacht voor slachtoffers gaat volgens de Tilburgse docent immers goed samen met een stevige rechtspositie voor verdachten en daders. Hetzelfde geldt voor de verhouding tussen veiligheid en rechtsbescherming. “Men wil meer veiligheid en zo nodig ten koste van de bescherming van verdachten. Het zijn niet meer twee kanten van de medaille, maar twee tegenover elkaar staande elementen die zo langzamerhand ernstig uit balans beginnen te raken.”

Verzoening en vergeving

Ouwerkerk betreurt het dat er zo weinig aandacht is voor ‘milde waarden’ als verzoening en vergeving en noemt het zelfs een ‘ernstig gemis’. “Alles draait in deze tijd om ‘harde waarden’ als vergelding en wraak, maar wij geloven heel sterk in de kracht van het alternatief: vergeving en verzoening. Dat kan een hele samenleving sterker maken.” Ouwerkerk vindt dat deze alternatieven meer geld en aandacht verdienen. “Niet om iemand daartoe te verplichten, maar om het als optie aan te bieden.”

In actie

Er is tot nu toe nog maar weinig tegengeluid op de stroom aan wetsvoorstellen en het geheel aan ontwikkelingen in het strafrecht. Het tegengeluid dat er is, komt van de gevestigde namen, aldus Ouwerkerk. Zij vond het daarom tijd dat de jonge generatie wat van zich liet horen. “Vooral omdat ook de oppositiepartijen maar weinig van zich laten horen op dit punt.”

Ouwerkerk verwacht niet dat door het manifest ineens van alles zal veranderen. “Maar dit is een mooie aanzet tot wellicht meer initiatieven, in welke vorm dan ook. Het belang van de menselijke maat in het strafrecht verdient nadrukkelijk de aandacht.”

Delen:

Het belangrijkste nieuws wekelijks in uw inbox?

Abonneer u op de Mr. nieuwsbrief: elke dinsdag rond de lunch een update van het nieuws van de afgelopen week, de laatste loopbaanwijzigingen en de recentste vacatures. Meld u direct aan en ontvang elke dinsdag de Mr. nieuwsbrief.

Meest gelezen berichten

Van onze kennispartners

Juridische vacatures

Scroll naar boven