Dat blijkt uit onderzoek van de NOS en Omroep Brabant.
Sneller afgehandeld
Bij procesafspraken gaat het om afspraken die een verdachte met het Openbaar Ministerie maakt over het verloop van een strafprocedure of de afdoening van een zaak. Deze afspraken worden vervolgens door de rechter beoordeeld. Een strafzaak kan daardoor in principe sneller worden afgehandeld.
Eerlijk proces
Eind 2021 werden in Nederland voor het eerst procesafspraken gemaakt. Aanvankelijk bestond onduidelijkheid over de toelaatbaarheid hiervan. Na een vordering tot cassatie in het belang der wet van procureur-generaal bij de Hoge Raad Bleichrodt, bepaalde de Hoge Raad in september 2022 dat het strafvorderlijk stelsel zich niet tegen procesafspraken verzet, zolang wordt voldaan aan de eisen van een eerlijk proces. Daarbij staat voorop dat de rechter niet gehouden is aan de afspraak en dat hij hiervan kan afwijken wanneer het afdoeningsvoorstel zijns inziens zou leiden tot een uitkomst die niet in een redelijke verhouding staat tot de ernst van de zaak.
Toename
Sinds het groene licht van de Hoge Raad nam het aantal procesafspraken toe. Uit een analyse van gepubliceerde uitspraken door NOS en Omroep Brabant blijkt nu dat in drie jaar tijd zijn zo’n 550 keer procesafspraken zijn gemaakt. Rechters keuren procesafspraken meestal goed; soms worden ze afgewezen omdat de ze de voorgestelde straf te laag vinden.
Vaste praktijk
Universitair docent straf- en strafprocesrecht Laura Peters (Rijksuniversiteit Groningen), die onderzoek doet naar procesafspraken, telde een vergelijkbaar aantal zaken. Ze constateert dat het inmiddels een vaste praktijk is geworden in Nederland. “In het ideale geval is er geen behoefte aan procesafspraken, maar we zitten met capaciteitsgebrek”, aldus Peters tegen de NOS. “Het alternatief is dat sommige zaken nooit afgedaan worden. Dan kun je beter met wat water bij de wijn iemand toch een straf laten ondergaan.”
Wetgeving
In augustus 2023 kwam het Openbaar Ministerie met beleid rond procesafspraken.
Wetgeving die regelt waaraan een procesafspraak moet voldoen en bij welke delicten het een geschikt middel is, is in de maak. De Rechtspraak gaf vorig jaar in een wetgevingsadvies aan het nog te vroeg te vinden om het fenomeen procesafspraken al in de wet vast te leggen.
