Voor de vijfde aflevering was de Claimcast te gast bij de Erasmus Universiteit Rotterdam, op uitnodiging van de Vereniging van Letselschade Advocaten (LSA). De LSA bewaakt de kwaliteit binnen de letselschadeadvocatuur met strenge eisen aan opleiding, ervaring, praktijkuren en periodieke toetsing. Dat is relevant, omdat ‘belangenbehartiger’ geen beschermd beroep is en in beginsel iedereen zich zo kan noemen.
Suzanne van Reedt Dortland (AK Advocaten), voorzitter van de LSA en gespecialiseerd in letsel- en overlijdensschade, en Nils Jonker (Advocatenkantoor Zuiver Recht), LSA-bestuurslid en huisadvocaat voor verzekeraars, namen het letselschadeproces door en belichtten dat van verschillende kanten. Marnix Hebly, universitair hoofddocent privaatrecht aan de Erasmus School of Law en een van de grondleggers van de ‘Rotterdamse schaal’, en letselschadeadvocaat Maaike de Vries (Zijde Letselschade Advocaten) doken in de wereld van het smartengeld. Jasper Keizer (SAP Letselschade Advocaten) en Petra Klein Gunnewiek (VBK), beiden gespecialiseerd in medische aansprakelijkheid, maar ieder vanuit een andere positie −Keizer staat doorgaans de patiënt bij, Klein Gunnewiek de arts of het ziekenhuis − sloten af met de zaken waaraan je niet direct denkt.
Host én co-auteur van dit artikel is Kirsten Maes, advocaat bij VBK, universitair docent en gepromoveerd op het aansprakelijkheidsrecht. Zij presenteerde deze aflevering samen met podcastmaker Hidde Bruinsma (Recht in je Oor).
Van ongeluk naar claim
Wie letsel oploopt, krijgt te maken met een complex speelveld van partijen: advocaten, letselschadebureaus, schaderegelaars van verzekeraars en expertisebureaus. Van Reedt Dortland adviseert om direct een LSA-advocaat in te schakelen. “Je moet je eigenlijk een soort Sherlock Holmes wanen”, zegt zij. “Soms moet je ver gaan om goede papieren te krijgen, want gelijk hebben betekent niet automatisch gelijk krijgen.” Camerabeelden opvragen, getuigenverklaringen vastleggen en het proces-verbaal veiligstellen: het verzamelen van bewijs begint al op de dag van een ongeval.
Welke schade vervolgens voor vergoeding in aanmerking komt, hangt sterk af van de aard en de gevolgen van het ongeval. Bij een verkeersongeval met dodelijke afloop kan het achterblijvende gezin bijvoorbeeld gederfd levensonderhoud claimen: wat zou de overledene aan de gezinspot hebben bijgedragen? Daarnaast bestaat sinds 2019 de wettelijke vergoeding van affectieschade: een vast bedrag als erkenning van het verdriet van naasten en nabestaanden. Ook het wegvallen van huishoudelijke en zorgtaken wordt meegewogen, zoals het naar school brengen van de kinderen, koken en schoonmaken.
Minder eenduidig ligt het als de ‘tegenstander’ geen bestuurder is, maar een object. Wie in het donker tegen een onverlicht paaltje fietst en zijn pols breekt, kan de gemeente als wegbeheerder aanspreken, maar moet dan aantonen dat de situatie onveiliger was dan redelijkerwijs verwacht mocht worden. Jonker: “Aansprakelijk stellen kan altijd. Maar of die aansprakelijkstelling ook terecht is, dat is de beoordeling die daarna komt.” Gemeenten die worden aangesproken voor stoeptegels en paaltjes: het gebeurt vaker dan je denkt.
Een veelgestelde vraag: wat kost deze bijstand? Bij erkende aansprakelijkheid zijn de advocaatkosten onderdeel van de schade en betaalt meestal de wederpartij. Een verzekering staat vrijwel altijd achter de aansprakelijke. Maar als die ontbreekt, wordt het kostbaar. Jonker kent de zaken waarin een bedrijf een paar maanden de premie niet betaalde en vervolgens zelf de volledige claim moet dragen, plus de advocaatkosten van beide partijen.
Wat is leed eigenlijk waard?
Inkomen en zorgkosten laten zich betrekkelijk eenvoudig berekenen. Maar hoe vertaal je pijn, verdriet of een leven dat nooit meer hetzelfde wordt in een geldbedrag? Hebly, een van de grondleggers van de recent geïntroduceerde Rotterdamse schaal, is daar helder over: “Eigenlijk kan dat niet. Maar dat is geen reden om het niet te doen.” Er bestaat geen objectieve maatstaf die bepaalt of een gebroken been vijfduizend of vijftigduizend euro waard is. Het systeem leunt daarom vooral op onderlinge consistentie: als één gebroken been bijvoorbeeld vijfduizend euro oplevert, moeten twee gebroken benen meer opleveren dan één. Zo ontstaat een referentiekader van eerdere uitspraken, waarmee nieuwe gevallen kunnen worden vergeleken.
De Rotterdamse schaal, geïnspireerd op Engelse en Ierse richtlijnen, bevat voor ruim tweehonderd letselcategorieën bandbreedtes en gezichtspunten. Daarmee krijgen rechters en partijen meer houvast bij de vraag of een vergoeding bijvoorbeeld aan de onder- of juist aan de bovenkant van een bandbreedte moet liggen. De naam verwijst met een knipoog naar de historische Amsterdamse schaal uit het overlijdensschaderecht. Hebly ziet Rotterdam bovendien als “de haven waarmee we goede voorbeelden Nederland binnenvaren”. De schaal is niet bindend en vormt evenmin een plafond, benadrukt hij. De eerste signalen uit de praktijk zijn echter positief. Ook De Vries merkt dat rechters ervoor openstaan: “Als ik erover begin, zie ik ze toch een beetje opveren.”
Bij smartengeld denken de meeste mensen aan lichamelijk letsel als een botbreuk. Maar de rechter kent het ook toe zonder één schram, bij verkrachting of mensenhandel. De Vries, die slachtoffers in ernstige gewelds- en zedenzaken bijstaat, ziet dat de Rotterdamse schaal inmiddels ook in het strafrecht opduikt. Zij onderbouwt claims met medische adviezen, behandelgeschiedenissen en verklaringen van naasten. “Uiteindelijk gaat het om verhalen vertellen”, zegt zij. “Feiten boven tafel krijgen en de rechter laten zien wat de impact werkelijk is.”
Een voorbeeld is de tramaanslag in Utrecht, waar de schade zich als een olievlek verspreidde: slachtoffers met lichamelijk letsel, omstanders met shockschade en nabestaanden met affectieschade. De Vries was betrokken bij de Potmarge-zaak, waarin een bootbestuurder die had gedronken een opvarende tegen een brug liet botsen, met ernstig hersenletsel tot gevolg. Via de strafrechter werd ruim 64.000 euro toegewezen, waarvan 50.000 euro aan smartengeld. Omdat de veroorzaker onverzekerd was, bood de strafrechtelijke route in deze zaak uitkomst. Zijn we in Nederland te zuinig? Hebly: “Het hoogst toegewezen bedrag ooit was vier ton. In tien jaar is dat verdubbeld. Maar als je het mij persoonlijk vraagt: het kan wel iets omhoog.”
Claims waar je niet aan denkt
De medische hoek levert de meest onverwachte zaken op. Keizer staat bijvoorbeeld wensmoeders en donorkinderen bij in fertiliteitsfraudezaken: artsen die bij ivf-behandelingen stiekem hun eigen zaad gebruikten. De emoties zijn rauw. Sommige moeders spreken van verkrachting: er is buiten hun toestemming om verkeerd zaad ingebracht. Donorkinderen worstelen met onthechting en de wetenschap dat hun biologische vader een, zoals Keizer het formuleert, “discutabele moraliteit” bleek te hebben. In deze zaken gaat het zelden om het hoogste bedrag. “De vaststelling dat er onrechtmatig is gehandeld, dat is wat telt”, zegt Keizer. “Erkenning weegt zwaarder dan de vergoeding.”
Klein Gunnewiek staat aan de andere kant: zij verdedigt de aangesproken arts of het ziekenhuis. De wrongful birth– en wrongful life-zaken horen tot de ingewikkelde zaken die zij behandelt. Bij een fout in de prenatale screening kan een kind worden geboren met een ernstige aandoening die de ouders, als zij het hadden geweten, reden had gegeven de zwangerschap af te breken. Het kind mag vervolgens ook zelf schadevergoeding vorderen. Klein Gunnewiek: “Het is niet alleen juridisch complex, het is ook een ethisch dilemma. Want je moet een heel leven voorspellen dat nooit heeft plaatsgevonden.” Wat had dat kind voor opleiding gevolgd, welke carrière? En de zorgkosten lopen levenslang door.
Keizer vertelt over de zaak die hem het meest is bijgebleven. Eenentwintig jaar na een geboortebeschadiging zaten de ouders en de betrokken arts voor het eerst weer in dezelfde ruimte, bij het hof. In de pauze kwamen ze met elkaar in gesprek. Zijn cliënt, inmiddels 21 jaar, bleek maar één wens te hebben: op zichzelf wonen. Net op dat moment kwam in zijn straat een woning beschikbaar die aangepast kon worden. De schikking bestond uit het aankoopbedrag en de verbouwingskosten. “De schade had twee keer zo hoog kunnen zijn als we waren doorgegaan”, zegt Keizer. “Maar het had ook nul kunnen worden. En nu had mijn cliënt wat hij werkelijk nodig had.”
Tegelijk waarschuwt klein Gunnewiek voor de keerzijde. Een claim doet iets met de arts: een tuchtklacht, een getuigenverhoor, het gevoel dat werk onder een vergrootglas wordt gelegd. Sommige artsen gaan defensiever werken, vragen voor de zekerheid een extra scan aan, worden huiverig om een patiënt gerust te stellen. Dat raakt niet alleen de individuele arts, maar het zorgsysteem als geheel: hogere premies, meer kosten voor zorgverzekeraars en druk op de toch al schaarse capaciteit.
Conclusie
Eerdere afleveringen van de Claimcast gingen over de claimcultuur, schadevergoeding in het strafrecht, AI-aansprakelijkheid en racisme. Deze aflevering laat zien wat er achter de schermen gebeurt als iemand daadwerkelijk schade lijdt: het bewijs dat verzameld moet worden, het leed dat in een bedrag gevangen moet worden, en de menselijke verhalen die achter elke claim schuilgaan. Letselschade gaat niet alleen om ongelukken en rekeningen. Het gaat om erkenning, om zekerheid voor de toekomst, en om de vraag wat het recht kan herstellen als een leven voorgoed verandert.
Van Reedt Dortland verwoordt treffend wat het letselschaderecht wel en niet kan: “Ik kan iemand niet terugbrengen, maar wat kan ik wel doen? Ik kan zorgen dat in ieder geval financieel iemand weer in dezelfde situatie komt als dat het anders was geweest.”
Suzanne van Reedt Dortland, Nils Jonker, Marnix Hebly, Maaike de Vries, Jasper Keizer en Petra klein Gunnewiek komen uitgebreid aan het woord in de vijfde aflevering van de Claimcast, een maandelijkse podcast over claims, massaclaims én context, gepresenteerd door Kirsten Maes, advocaat, universitair docent en gepromoveerd op het aansprakelijkheidsrecht. De Claimcast is gemaakt door Recht in je Oor in samenwerking met VBK en is te beluisteren via de podcastkanalen, zoals Spotify en Apple Podcasts en YouTube.
