De organisatie van de Lexpo* laat Mr. weten: “Op basis van onze gesprekken, sessies en observaties destilleren wij vanuit Advocaten Raadgevers drie thema’s die voor Nederlandse advocaten relevant zijn.
1. Legal tech en AI: van experiment naar exponentiële realiteit
Lexpo 2026 trok een opvallend internationaal publiek. Dat onderstreepte niet alleen het groeiende belang van het event, maar ook de globalisering van legal tech-ontwikkelingen. De keynote van Cat Casey (auteur van AI in Legal Tech) zette meteen de toon.
Haar belangrijkste boodschap: de ontwikkeling van AI verloopt niet lineair, maar dubbel exponentieel. Dat betekent dat vooruitgang in eerste instantie geleidelijk lijkt, maar vervolgens razendsnel versnelt. Volgens Casey is zelfs de bekende Gartner hype cycle daarmee achterhaald. Haar waarschuwing was subtiel maar duidelijk: ook eerdere momenten waarop men dacht dat ‘de hype voorbij was’, bleken juist het begin van een versnelling.
Wat generatieve AI volgens haar vooral heeft veranderd, is dat AI niet langer theoretisch is. Het is tastbaar geworden. En daarmee is de juridische sector – waarin taal centraal staat – juist een logische toepassingsomgeving geworden, wat met de opkomst van Agentic AI en AI Orchestration alleen nog maar meer wordt.
Tegelijkertijd klonk er een duidelijke waarschuwing:
AI kan veel, maar juridisch oordeel (‘judgment’) mag nooit worden uitbesteed.
Dat heeft directe implicaties voor hoe kantoren met AI omgaan:
- Juristen moeten hun beoordelingsvermogen explicieter ontwikkelen en beschermen
- Junioren moeten niet alleen leren werken met AI, maar vooral leren hoe ze AI kritisch bevragen
- AI-gebruik vraagt om een bewuste inrichting van kwaliteitscontrole
Een vraag die in meerdere sessies terugkwam, was du sook die van de ‘human in the loop’. En dan meer specifiek: waar in het proces die menselijke controle thuishoort? De consensus was opvallend eensgezind:
Niet (alleen) aan het einde.
Een eindcontrole is inefficiënt en zelfs risicovol, omdat gebruikers geneigd zijn AI-uitkomsten te vertrouwen (‘het zal wel kloppen’) bovendien wordt in dat stadium vaak afgerekend op snelheid, wat de accuratesse onder druk zet. Effectiever is het om menselijke interactie eerder (en wellicht vaker) in het proces te positioneren. Oftewel aandacht voor design met o.a. goede workflows, guardrails en menselijke checkpoints.
Consolidatie en differentiatie in tools
Onder bezoekers werd veel gesproken over de keuze voor het ene of andere platform en viel op dat de perceptie is dat veel tools ogenschijnlijk op elkaar beginnen te lijken. Kantoren wisselen zelfs tussen platforms als Legora en Harvey, wat suggereert dat de functionele verschillen kleiner worden. De vendor lock in is dus niet erg groot, wat betekent dat leveranciers op andere vlakken hun ‘stickyness’ moeten aantonen.
Tegelijkertijd ontstaat er differentiatie op andere vlakken:
- Data-architectuur: oplossingen die draaien binnen de eigen Azure-omgeving van een kantoor, bieden meer controle
- Combinatie van AI-methoden: leveranciers die generatieve AI combineren met meer deterministische modellen maken voorspelbaardere workflows mogelijk
- Integratie met bestaande systemen: steeds belangrijker voor adoptie en schaalbaarheid
Tokengebruik: de onvermijdelijke realiteit
Een van de meest concrete en tegelijkertijd onderbelichte thema’s is het vraagstuk van tokenverbruik. Zoals Jeroen Plink (Legaltech Hub) aangaf, zijn de kosten van generatieve AI significant – vooral bij toepassingen die grote hoeveelheden data analyseren of deep research uitvoeren.
Op dit moment worden die kosten grotendeels door leveranciers gedragen. Dat verklaart deels de prijsstelling van AI-platforms. Maar de verwachting – bevestigd door meerdere leveranciers – is dat dit zal verschuiven naar een pay-per-use-model of regelingen omtrent ‘fair use‘.
Dat heeft directe impact op kantoren:
- Gebruik van AI wordt een kostenfactor die actief gemanaged moet worden en onvoorspelbaar wordt.
- ‘Meer gebruik stimuleren’ moet worden gecombineerd met ‘goed gebruik sturen’
- Governance en bewustwording worden essentieel
Content en kennis: de strijd om de paywall
Tot slot speelde onder bezoekers een concreet en herkenbaar vraagstuk: toegang tot juridische content die nu bij de uitgeverijen ligt. Met name de wens om die databronnen rechtstreeks binnen AI-platforms beschikbaar te maken, leidde tot veel discussie.
Hoewel de uitgeverijen hier zelf ook oplossingen voor bieden, lijkt de voorkeur van veel – met name grotere – kantoren te liggen bij integratie binnen hun eigen AI-platform, om een veelheid van overlappende tools te voorkomen. Dit onderwerp is nog volop in beweging en raakt direct aan strategische keuzes rondom kennismanagement en leveranciersafhankelijkheid.
2. Leadership en changemanagement: technologie is het makkelijke deel
Waar dag één werd gedomineerd door technologie, draaide dag twee nadrukkelijk om de menselijke kant van innovatie. De keynote van José Rodríguez Coching (KPMG Abogados) gaf een helder beeld van hoe een innovatieteam daadwerkelijk impact kan maken.
De kernboodschap:
Innovatie werkt alleen als deze gedragen wordt door de praktijk.
Succesvolle innovatie binnen advocatenkantoren vraagt om:
- Changemakers vanuit de praktijk: juristen die intrinsiek gemotiveerd zijn om te vernieuwen
- Eigenaarschap in het innovatieteam, maar nooit in isolatie
- Echte samenwerking tussen IT/innovatie en de dagelijkse praktijk, en dat is anders dan een bouwopdracht aan ICT.
In dat samenspel ontstaat de grootste waarde. Coching beschreef de ontwikkeling van end users naar co-creators – een verschuiving die bij uitstek relevant is bij legal AI, omdat de technologie zo dicht op de inhoud van het werk zit.
Een belangrijk – en vaak vergeten – element is erkenning:
- Beloon juristen die bijdragen aan innovatie
- Maak innovatie onderdeel van carrièrepaden
- Geef tijd en ruimte voor experiment
Adoptie is geen licentie
Een van de krachtigste one-liners van het event was:
‘Licenses are not adoption.’
Het simpelweg aanschaffen van tooling zegt niets over daadwerkelijk gebruik of impact. Echte adoptie blijkt complex en lastig meetbaar.
Een praktische tip die Coching gaf, was zowel eenvoudig als effectief:
- Zet een tool tijdelijk uit
- Let op hoe snel en hoe luid de reacties zijn
Blijft het stil, dan is er werk aan de winkel. Ontstaat er direct weerstand, dan is er sprake van echte afhankelijkheid en dus adoptie.
De tools worden steeds krachtiger, zoals de dag na Lexpo was te zien met weer een nieuwe versie van Claude. De tools zijn steeds minder de beperking. Het is de verbeeldingskracht van de medewerkers en de capaciteit om de projecten te voeren.
3. De impact van legal AI op het businessmodel
De derde en misschien wel meest fundamentele vraag die boven Lexpo hing, is wat legal AI betekent voor het businessmodel van de advocatuur. De ontwikkelingen gaan hard en AI krijgt een belangrijke rol in de dagelijkse praktijkvoering. De echte bedrijfsmatige gevolgen blijven echter nog vaag. Waar de ene spreker overtuigd claimde dat het einde van het uurtarief nabij was, toonde een ander dat 80% van de business nog steeds het zo vertrouwde uurtarief hanteert.
Een andere tegenstelling was er rond de bezetting van het kantoor. De ene spreker zag een enorme efficiency slag, waar de andere de geschiedenisboeken aanhaalde: Elke innovatie heeft tot nu toe geleid tot meer welvaart en eerder tot werkgelegenheidsgroei.
Gevolgen van AI blijven niet uit. Welke kant het bedrijfsmatig opgaat laat zich nog raden.
Tot slot
Lexpo 2026 bevestigt dat de discussie over legal tech niet langer gaat over of AI impact gaat hebben, maar over hoe snel en hoe diepgaand.
De technologie ontwikkelt zich exponentieel, maar het succes ervan wordt bepaald door menselijke factoren: leiderschap, adoptie en strategische keuzes. Voor advocatenkantoren ligt de uitdaging dan ook niet alleen in het selecteren van de juiste tools, maar vooral in het organiseren van verandering en het aansluiten op veranderende behoeften van cliënten door gebruik AI.
De komende jaren zullen kantoren die deze combinatie beheersen – technologie én transformatie – het verschil maken.”
*Eva Peeters, Hans Schuurman, Paul Paasschens en Johan Koggink van Advocaten Raadgevers
