Fierstra doet zijn uitlatingen in een artikel in het Financieele Dagblad (FD) waarin hij ingaat op het groeiende tekort aan rechters en juridisch medewerkers bij de gerechten. Met als gevolg: in 2025 werd ongeveer 40 procent van alle rechtszaken niet binnen de afgesproken termijn afgehandeld.
Volgens Fierstra is het voor rechters inmiddels “werken tegen de klippen op”. Zij werken ’s avonds door om zittingen voor te bereiden en moeten vaak alweer door met een volgende zaak terwijl ze nog nadenken over de uitspraak in een eerdere zaak. “De lucht en de ruimte voor reflectie zijn uit het systeem”, aldus Fierstra tegen het FD.
Achterstanden
Hoewel rechtbanken iets beter presteerden dan een jaar eerder, blijven de achterstanden groot. Bij de rechtbanken werd 60 procent van de zaken op tijd afgerond, tegenover 56 procent in 2024. Maar bij de gerechtshoven ging het juist de verkeerde kant op: daar daalde het percentage van 32 naar 26 procent. Daar komt de komende jaren extra werk bij. Door nieuwe asielwetgeving en het Europese migratiepact verwacht de Raad voor de rechtspraak vanaf 2028 jaarlijks zo’n 19.000 extra zaken.
Werkdruk
De hoge werkdruk binnen de rechterlijke macht speelt al langer. Recent promotieonderzoek van Tineke Hagen bevestigde dat rechters een hoge werkdruk ervaren, al bleek uit dat onderzoek tegelijkertijd dat zij over het algemeen bevlogen en tevreden zijn over hun werk. Mr. berichtte daar in juni over.
Complexiteit
Niet alleen het aantal beschikbare rechters vormt een probleem. Volgens de NVvR kost ook de inhoud van zaken steeds meer tijd. De vereniging ziet de polarisatie in de samenleving terug in de rechtszaal: partijen staan vaker lijnrecht tegenover elkaar en zijn minder bereid tot een compromis.
Acceptatie
Ook zouden rechterlijke uitspraken minder gemakkelijk worden geaccepteerd. Rechters moeten hun beslissingen daardoor uitgebreider toelichten. Fierstra wijst erop dat bijvoorbeeld in de Tweede Kamer steeds vaker vragen worden gesteld naar aanleiding van gerechtelijke uitspraken.
Met name in het familie- en jeugdrecht is de werkdruk hoog. Ook cybercriminaliteit vraagt veel capaciteit. Strafzaken worden volgens de NVvR eveneens ingewikkelder doordat verdachten regelmatig met meerdere problemen kampen en soms meer gebaat zijn bij zorg dan bij een strafrechtelijke aanpak.
Schuiven
Om tekorten op te vangen worden rechters soms tijdelijk op een ander rechtsgebied ingezet. Een civiele rechter kan bijvoorbeeld strafzaken gaan behandelen. Volgens de NVvR biedt dat echter geen structurele oplossing.
Een rechter die minder ervaring heeft op een bepaald rechtsgebied heeft juist meer voorbereidingstijd nodig en moet vaker een beroep doen op ervaren collega’s. Wel kan expertise uit andere rechtsgebieden bij specifieke zaken van waarde zijn, bijvoorbeeld wanneer een belasting- of ondernemingsrechter betrokken raakt bij een complexe fraudezaak.
Opleiding
Ook het opleiden van meer rechters zorgt voorlopig nauwelijks voor verlichting. De Raad voor de rechtspraak verhoogde de opleidingscapaciteit eerder van 80 naar 130 nieuwe rechters per jaar. Het duurt echter meerdere jaren voordat zij volledig zijn opgeleid.
Bovendien moeten ervaren rechters tijd vrijmaken om nieuwe collega’s te begeleiden, terwijl juist zij nodig zijn om de bestaande achterstanden weg te werken. Tegelijkertijd bereikt een deel van de ervaren rechters de komende jaren de pensioengerechtigde leeftijd. Fierstra waarschuwde eerder tegenover Mr. al dat de rechterlijke macht moeite heeft voldoende nieuwe mensen aan te trekken en te behouden.
‘Bijenpoepjes’
De duidelijke woorden van Fierstra gingen ook op LinkedIn niet ongemerkt voorbij. Rechter Koen de Meulder plaatste in reactie op het FD-artikel een opmerkelijke kanttekening bij de druk op de Rechtspraak.
De Meulder wijst op een zaak die een bestuursrechter in Almere onlangs behandelde over een man die overlast ondervond van bijenpoep op onder meer zijn ramen, tuinstoelen en auto. Na onderzoek werden gemiddeld vijf à zes bijenpoepjes per auto aangetroffen. De man kreeg bij de rechter geen gelijk, maar voor de zaak moest wel een zitting worden gehouden en een uitspraak worden geschreven.
“Iedereen mag naar de rechter stappen en rechters mogen zaken niet weigeren”, benadrukt De Meulder. Toch vindt hij het zinvol om te bespreken hoe de schaarse capaciteit wordt gebruikt: “Want de tijd die de rechter en de gerechtsjurist kwijt zijn aan zes bijenpoepjes, kunnen zij niet aan een andere zaak besteden.”
