Scheidend rechtbankpresident Carla Eradus: ‘Verbinden. Die rol was de mijne’

Delen:

Carla EradusNa twaalf jaar als president trekt Carla Eradus op 1 juli de deur van de Amsterdamse rechtbank achter zich dicht. In een interview dat aanstaande vrijdag in Mr. verschijnt vertelt zij over deze periode en de veranderingen in de rechtspraak. “Het Passage-proces heeft de Rechtbank Amsterdam in bijzondere mate belast.”

Een uitgesproken stad als Amsterdam vraagt om uitgesproken rechters. Carla Eradus werd wel eens verweten een te bleek publiek profiel te hebben. Op de Albert Cuypmarkt kende iedereen Ben Asscher, een van haar voorgangers, die zelf nog menig kort geding behandelde en vaak in de media verscheen. Eradus was beduidend onzichtbaarder. “Toen ik aantrad was de organisatie al veel te groot om zelf nog spraakmakende zaken te behandelen”, merkt ze rustig op. “Ik had geen publiek profiel nodig om de doelen te bereiken die ik wilde bereiken. Ik was hier om het geld binnen te halen. Om de organisatie te leiden. Om mensen met elkaar te verbinden, te motiveren. Die rol was de mijne.”

Tegenstand

Eradus is meer dan enig andere bestuurder binnen de rechtspraak het gezicht van de grote veranderingen die de organisatie doormaakte sinds in 2002 de Raad voor de rechtspraak werd opgericht. Voor die tijd moest elke president persoonlijk bij de minister langs om geld voor zijn eigen gerecht binnen te slepen, wat leidde tot grote verschillen tussen de gerechten. Na de oprichting van de Raad werden de financiën eerlijker verdeeld. Na de herziening van de gerechtelijke kaart werden de gerechten bovendien gelijkgetrokken qua omvang. Werkprocessen werden op elkaar afgestemd, integrale managers gingen sturen op doorlooptijden. Dit leverde nogal eens verzet op binnen de organisatie zelf. Hoe is Eradus met die met die tegenstand omgegaan? “Ik kan de angst voor veranderen heel goed begrijpen. Dat is geen wezensvreemd fenomeen. Iedereen houdt graag wat hij heeft. Dat merk ik ook bij de indeling van rechters. Ik wil dat rechters inzetbaar zijn op twee rechtsgebieden en daar houd ik me aan. Mensen moeten eens in de zoveel tijd verkassen. Er zijn mensen die tegen mij hebben gezegd: “Ik hoop elk jaar bij de indelingsronde dat de president mij vergeet.” Die willen blijven zitten waar ze zitten. Dat gebeurt niet. Ik wil mensen helpen om de stap te zetten. Natuurlijk is er een drempel, maar ik merk heel vaak dat mensen er na een half jaar toch het voordeel in zien. Dat ze iets nieuws leren. Mensen motiveren te durven veranderen, dat kan ik wel.”

Eradus heeft nooit geambieerd om in het bestuur van de Raad van de rechtspraak een rol te spelen? “Ik heb de leukste baan van Nederland. Hier gebeurt het, in de hectiek van alledag. Werken op het snijvlak van politiek en achterban is lang zo leuk niet.”

Responsiviteit

De rechtspraak heeft de afgelopen jaren een andere rol gekregen. Schikten rechtzoekenden zich vroeger naar de mores van de rechterlijke organisatie, tegenwoordig eisen ze dat de organisatie zich schikt naar hen. De rechtspraak kan en mag aan deze verandering niet voorbijgaan, vindt Eradus. Al in 2010 hield zij een lezing waarin ze pleitte voor een meer vraaggestuurde inrichting van het rechtsbedrijf. Niet de traditionele indeling in strafrecht, civiel recht of bestuursrecht zou leidend moeten zijn in de organisatie van zaken, maar de concrete vraag van de rechtzoekende. Ze noemt dat responsitiviteit. Hoe reageert de rechtspraak op de vragen die de samenleving stelt? In een zo vroeg mogelijk stadium zou beoordeeld moeten worden wat een rechtzoekende wil en op welke manier hij dat wil; wil hij een snelle en mede daardoor wellicht minder kostbare oplossing voor een geschil? Of een principiële uitspraak waarin de juridische finesses zijn uitgeplozen en de rechter het finale oordeel velt?

Eradus verwacht dat digitale rechtspraak, zoals momenteel wordt voorbereid in het programma KEI, een belangrijke bijdrage zal leveren aan de ontwikkeling van een responsieve rechtspraak: “Het zal mogelijk worden om helemaal aan het begin van een traject een aantal keuzes te maken waardoor de behandeling van een zaak beter wordt gestroomlijnd.” Niet meer vier losse procedures rond één persoon – een echtscheiding, een uithuisplaatsing, een arbeidsconflict en een paar openstaande boetes – maar één aanpak van de problemen waardoor burger én samenleving sneller worden geholpen. Dat vergt een verdere uniformering van werkprocessen. De klassieke rechtsgebieden zullen meer en meer naar elkaar toe groeien, om te beginnen het civiele en bestuursrecht. Bovendien verwacht Eradus een toename van het aantal mogelijkheden om problemen op andere manieren op te lossen. “Alternatieve vormen van geschillenbeslechting, mediation, arbitrage, het is een markt geworden”, erkent ze. “Ook op de rechtbank verschuift de aandacht. Wij krijgen steeds ingewikkelder cases, zowel in het strafrecht als in civiele zaken. Grotere, complexere zaken. Kleinere conflicten worden in toenemende mate op een andere manier beslecht en dat vind ik helemaal niet erg. Zolang de rechtzoekende maar weet dat hij aan zijn recht kan komen, is het goed.”

Bunker

Responsitiviteit betekent niet alles bieden wat de burger wil. Integendeel, benadrukt Eradus. Een responsieve rechtspraak maakt ook duidelijk wat het niet kan of wil waarmaken. Het omvangrijke, jarenlang durende Passage-proces over een groot aantal liquidaties in de Amsterdamse onderwereld, was in dat opzicht een goede leerschool.

“Passage heeft de Rechtbank Amsterdam in bijzondere mate belast”, geeft Eradus onmiddellijk toe. “Vier jaar dag in dag uit in de bunker, dat was veel. Te veel misschien. Mij heeft dat proces geleerd dat het niet goed is een zaak alleen maar te laten uitdijen. Niet voor de verdachten, niet voor de organisaties van OM en rechtspraak, maar ook niet voor de samenleving. Op een gegeven moment moet er een punt worden gezet.”

Delen:

Het belangrijkste nieuws wekelijks in uw inbox?

Abonneer u op de Mr. nieuwsbrief: elke dinsdag rond de lunch een update van het nieuws van de afgelopen week, de laatste loopbaanwijzigingen en de recentste vacatures. Meld u direct aan en ontvang elke dinsdag de Mr. nieuwsbrief.

Scroll naar boven