Strafrechtadvocaten en de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) liggen al langer met elkaar in de clinch over het contact tussen gedetineerden en hun advocaat. Vooral de wijze waarop de DJI dit wil regelen in de Extra Beveiligde Inrichting (EBI) steekt de advocatuur. Advocaten mochten geen laptop meenemen in penitentiaire inrichtingen. Ze mochten EBI-gedetineerden alleen nog in duo’s bezoeken en verdachten van zware misdrijven moeten hun rechtszaak vaker via een videoverbinding bijwonen in plaats van in de rechtszaal. Er zou auditief toezicht komen op het advocaat-cliënt-contact. Gedetineerden zouden maximaal twee advocaten mogen krijgen. AI-camera’s zouden toezicht moeten houden op cliëntgesprekken, waarbij de vrees bestond dat die camera’s konden liplezen. Advocaten vonden steeds dat zij zo geen vertrouwelijke gesprekken konden voeren met hun cliënten in de EBI.
Visueel toezicht
Ook het visueel toezicht is zo’n heikel punt. Zo wil de DJI een verbod op het uitwisselen of tonen van stukken, wat volgens de strafrechtadvocatuur het verlenen van effectieve rechtsbijstand onmogelijk maakt. De Nederlandse Vereniging van Strafrechtadvocaten (VNSA) en de Nederlandse Vereniging van Jonge Strafrechtadvocaten (VNJSA) maken zich daarnaast ook zorgen over het feit dat de eerder aangekondigde audit nog steeds niet is afgerond. Er bestaat dus geen enkele zekerheid over wat er met de beelden en opnames gebeurt, en “dat is voor onze achterban onaanvaardbaar gelet op de vertrouwelijke communicatie tussen advocaat en cliënt, die thans niet is geborgd. Die audit zou juist uitsluitsel moeten geven over de vraag of het visuele toezicht conform de wet wordt uitgevoerd”.
Brief
Over deze kwesties schreven de NVSA en NVJSA een gezamenlijke brief naar Wim Saris, directeur-generaal van de DJI en staatssecretaris Claudia van den Bruggen (ministerie van Justitie en Veiligheid), belast met het gevangeniswezen. In de brief roepen de verenigingen de directeur-generaal op het verbod op het tonen en uitwisselen van stukken af te schaffen.
Vertrouwelijkheid
De briefschrijvers benadrukken dat de DJI als ‘uitgangspunt’ hanteert dat derden niet bekend mogen worden met vertrouwelijke mededelingen. “De DJI zou dit echter moeten waarborgen, en niet enkel als uitgangspunt moeten nemen. Daarbij is niet duidelijk op welke wijze de vertrouwelijkheid van papieren of digitale aantekeningen die aan een cliënt overhandigd worden wordt gegarandeerd bij controle op contrabande. We vernemen graag hoe die controle wordt vormgegeven, inclusief wie deze uitvoert en de wijze waarop vertrouwelijkheid gewaarborgd wordt.”
Tonen van stukken
Het pijnpunt is voor de verenigingen is het over en weer tonen van (digitale) stukken. Strafrechtadvocaten vinden dat een zaak niet afdoende kan worden voorbereid als (papieren of digitale) documenten niet kunnen worden getoond. Dit behoort, net als het draaien van een laptopscherm, tot de normale rechtsbijstandverlening. “Het gezamenlijk kunnen bekijken van stukken vormt een kerncomponent van de taakuitoefening van een advocaat”, schrijven zij. “Het verbieden van het draaien van een laptopscherm of het tonen van digitale documenten betekent in de praktijk dat een advocaat zijn cliënt niet adequaat door het dossier kan leiden. Dat raakt rechtstreeks aan de kwaliteit van de rechtsbijstand.”
Effectieve rechtsbijstand
Strafrechtadvocaten, zo schrijven voorzitters Dennis Wolters (NVSA) en Stijn van Merm (NVJSA) in de brief, begrijpen vanzelfsprekend dat ten aanzien van hoogrisicogedetineerden vergaande veiligheidsmaatregelen noodzakelijk kunnen zijn. “Die noodzaak ontslaat de overheid echter niet van de verplichting te waarborgen dat het recht op effectieve rechtsbijstand daadwerkelijk kan worden uitgeoefend. Beperkingen op de communicatie tussen advocaat en cliënt dienen noodzakelijk, proportioneel en zo beperkt mogelijk te zijn. Een categorisch verbod op het tonen van documenten tijdens een vertrouwelijk overleg voldoet niet aan die maatstaf.”
Ondergrens
De strafrechtadvocaten vragen de DJI en het ministerie dan ook opnieuw te bezien hoe het gezamenlijk kunnen bekijken van papieren en digitale dossierstukken tijdens een advocaat-cliëntgesprek veilig kan worden gefaciliteerd, zonder afbreuk te doen aan de noodzakelijke veiligheidsbelangen. “Het kunnen tonen van documenten is wat ons betreft de absolute ondergrens.“
De brief van de NVSA en NVJSA is hier te lezen.
