In een strafzaak vindt een doorzoeking plaats. In een woning worden enkele gegevensdragers (twee telefoons en een laptop) in beslag genomen. De officier van justitie verzoekt de rechter-commissaris (rechtbank Rotterdam) om deze gegevensdragers te (laten) filteren op aanwezigheid van (mogelijk) verschoningsgerechtigd materiaal. Dit mag namelijk door de opsporingsdiensten niet worden ingezien: het betreft vertrouwelijk informatie tussen een cliënt en zijn verschoningsgerechtigde, zoals een advocaat.
Geheimhoudermedewerker
Omdat de r-c een ‘redelijk vermoeden’ heeft dat er verschoningsgerechtigde gegevens op de gegevensdragers aanwezig zijn, gaat deze over tot filtering. Dit wordt uitgevoerd door een geheimhoudermedewerker die niet bij het strafrechtelijk onderzoek is betrokken en die tot strikte geheimhouding is gehouden.
Prompt
Er worden inderdaad verschoningsgerechtigde gegevens gevonden. Maar ook gegevens waaruit blijkt dat eigenaar van de in beslag genomen gegevensdragers door middel van een prompt in ChatGPT een reactie heeft opgesteld die kennelijk is bedoeld voor een verschoningsgerechtigde. Op basis van deze prompt heeft ChatGPT een tekst gegenereerd waarin onder meer de naam van een verschoningsgerechtigde wordt genoemd. Aannemelijk, aldus de r-c in haar proces-verbaal van bevindingen, is dat deze tekst bestemd is voor communicatie met een verschoningsgerechtigde.
Verschoningsrecht
De rechter-commissaris wijst erop wat de functie is van het verschoningsrecht: het maatschappelijk belang dat de waarheid in rechte aan het licht komt, moet wijken voor het maatschappelijk belang dat eenieder zich vrijelijk en zonder vrees voor openbaarmaking van het toevertrouwde om bijstand en advies tot de betreffende beroepsbeoefenaren moet kunnen wenden. Een extern AI-systeem, zoals OpenAI – waarvan ChatGPT een product is – slaat zowel de ingevoerde als gegenereerde informatie op en kan deze vervolgens gebruiken voor het trainen van het AI-model. Het invoeren van (mogelijk) verschoningsgerechtigde informatie in ChatGPT, maar ook het laten genereren van een tekst die bestemd is voor een verschoningsgerechtigde, kan worden aangemerkt als het openbaar maken van dergelijke informatie.
Vertrouwelijkheid doorbroken
Dat heeft verregaande consequenties: de vertrouwelijkheid van deze informatie wordt doorbroken. En als de informatie haar vertrouwelijke karakter verliest, kan deze niet altijd langer worden aangemerkt als verschoningsgerechtigde informatie. Dat blijkt uit deze zaak: de ChatGPT-gesprekken die eerder waren gemarkeerd als mogelijk verschoningsgerechtigd, worden nu gemarkeerd als niet-verschoningsgerechtigd. Ook dit deel van de gegevens op de laptop en telefoons wordt dus alsnog vrijgegeven aan het onderzoeksteam en het Openbaar Ministerie voor het verdere onderzoek.
Advocaten kritisch
Op LinkedIn reageren advocaten kritisch op de visie van deze rechter-commissaris. “Lijkt mij onjuist en in strijd met vaste HR jurisprudentie”, reageert Tim de Greve (Stibbe). Ook Ad Trouwborst (Heijltjes Advocaten) schrijft dat ‘dit niet juist lijkt’. “Niet per definitie in elk geval. Er zijn verschillende abonnementsvormen en instellingen van OpenAI/ChatGPT mogelijk. Gebruik als trainingsdata kun je bijvoorbeeld uitzetten. Ook opslag kun je vergaand beperken.”
Lees hier het p-v van de rechter-commissaris: ECLI:NL:RBROT:2026:9319.
