Voor juristen die werkgevers adviseren, is dat een relevant onderscheid. De vraag of er een RI&E aanwezig is, vormt het begin van de beoordeling. Daarna volgt de vraag of het document past bij de organisatie en wordt gebruikt om maatregelen uit te voeren.
Artikel 5 Arbowet vraagt om een bedrijfsspecifieke beoordeling
Artikel 5 van de Arbeidsomstandighedenwet vormt de wettelijke basis voor de risico-inventarisatie en -evaluatie. De werkgever moet arbeidsrisico’s schriftelijk vastleggen en een plan van aanpak opstellen. Volgens Arboportaal moet de RI&E passen bij de werksituatie en de risico’s binnen het bedrijf.
Een branchegerichte aanpak helpt om relevante onderwerpen te herkennen. Bij kantoorwerk kunnen beeldschermwerk en werkdruk aandacht vragen. In een productieomgeving komen daar bijvoorbeeld machines en gevaarlijke stoffen bij. Een overzicht van RI&E voor elke branche laat zien hoe de aandachtspunten per sector verschillen.
De sectorindeling is echter geen eindpunt. Twee bedrijven binnen dezelfde branche kunnen andere apparatuur, werkmethoden en personeelsgroepen hebben. Ook werkzaamheden buiten de eigen locatie moeten in beeld blijven.
Een branche-instrument vraagt nog steeds om inhoudelijke keuzes
Een branche-instrument biedt structuur bij het opstellen van de RI&E. Het helpt de werkgever om veelvoorkomende risico’s systematisch langs te lopen. De antwoorden moeten vervolgens aansluiten op de eigen organisatie.
Voor een juridisch adviseur zijn daarbij drie vragen nuttig:
- Zijn alle relevante werkzaamheden en werkplekken meegenomen?
- Is beoordeeld of bestaande maatregelen voldoende bescherming bieden?
- Zijn de vastgestelde risico’s vertaald naar concrete vervolgacties?
Een ingevulde vragenlijst geeft nog geen antwoord op de vraag of een veiligheidsinstructie in de praktijk wordt begrepen en toegepast. Daarvoor zijn gesprekken, observaties en soms aanvullend onderzoek nodig.
Ook de toetsingsplicht verdient afzonderlijke aandacht. In de meeste gevallen moet de werkgever de RI&E en het plan van aanpak laten toetsen. Voor bedrijven met maximaal 25 werknemers die een erkend branche-instrument gebruiken, kan een vrijstelling gelden. Ondernemersplein beschrijft deze uitzondering. Het gebruik van zomaar een sectorspecifieke vragenlijst volstaat dus niet.
De bouw laat zien waar aanvullende verplichtingen beginnen
Bij een RI&E bouw spelen onder meer werken op hoogte, fysieke belasting en het gebruik van machines. Tegelijkertijd verandert de werkomgeving van project tot project. Andere partijen op de bouwplaats kunnen bovendien invloed hebben op de veiligheid van medewerkers.
Daarom moet de bedrijfs-RI&E worden onderscheiden van het veiligheids- en gezondheidsplan voor een bouwproject. Een V&G-plan is onder bepaalde voorwaarden verplicht, bijvoorbeeld bij bijzondere gevaren of projecten boven de wettelijke omvangsgrenzen. Het richt zich onder meer op de samenwerking en veiligheidsmaatregelen op de bouwplaats.
Dat plan vervangt de eigen verplichtingen van de werkgever niet. Arboportaal benadrukt dat iedere werkgever op de bouwplaats verantwoordelijk blijft voor de veiligheid en gezondheid van de eigen werknemers.
Actualiteit vraagt om meer dan een recente datum
Een RI&E moet worden aangepast wanneer veranderingen of nieuwe inzichten daar aanleiding toe geven. Denk aan andere werkmethoden, nieuwe machines of een verhuizing. Er geldt dus geen vaste houdbaarheid die losstaat van de bedrijfspraktijk. De toelichting van Arboportaal op actualisatie maakt dat duidelijk.
Vraag als adviseur daarom ook wat er sinds de vorige beoordeling is veranderd. Welke maatregelen zijn uitgevoerd? Welke risico’s vragen nog aandacht? En sluit het plan van aanpak aan op de huidige werkzaamheden?
Die vragen maken zichtbaar of de werkgever arbeidsrisico’s daadwerkelijk beheerst. Daarmee wordt de RI&E een bruikbaar onderdeel van juridisch advies over arbeidsomstandigheden.
