Het zijn niet alleen advocaten die problemen ondervinden met het regime in Extra Beveiligde Inrichting (EBI) of in een Afdeling Intensief Toezicht (AIT). Gedetineerden hebben er in hun persoonlijk leven minstens zoveel last van. Sinds op 1 november 2025 de Penitentiaire beginselenwet (Pbw) is gewijzigd, zijn onder andere hun contactmogelijkheden ingeperkt. Daarover beginnen zij dan soms procedures. De beroepscommissie van de Afdeling rechtspraak van de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) heeft hierover de eerste uitspraken gedaan.
Turkse advocaten
In de Pbw staat dat een gedetineerde twee rechtsbijstandverleners mag aanwijzen die ‘geprivilegieerd contact’ met hem mogen onderhouden. Een gedetineerde verzocht de staatssecretaris om drie Turkse advocaten te mogen aanwijzen als extra rechtsbijstandverleners. Dit wees de staatssecretaris af: deze Turkse advocaten stonden niet ingeschreven op het tableau van de Nederlandse Orde van Advocaten, en kunnen dus niet in Nederland als advocaat worden aangemerkt. Zij kunnen dus ook geen rechtsbijstandverlener zijn in de zin van de Pbw. De beroepscommissie oordeelde dat de Staatssecretaris de verzoeken in redelijkheid heeft kunnen afwijzen.
Bezoekmogelijkheden
Een andere gedetineerde wilde zijn minderjarige kinderen gelijktijdig met hun moeder tijdens het bezoekuur ontvangen. Dat vereist een tijdelijke verruiming van de bezoekmogelijkheden, en dat wordt alleen onder bepaalde bijzondere omstandigheden toegewezen. De staatssecretaris wees dit af en de beroepscommissie van de RSJ oordeelde dat de staatssecretaris mocht concluderen dat het gelijktijdig opbouwen van een band tussen de minderjarigen, hun moeder en de gedetineerde niet zo’n bijzondere omstandigheid is.
Telefonisch contact
Twee andere zaken gingen ook over contactmogelijkheden, maar dan telefonisch. De Pbw stelt dat een telefoongesprek met een gedetineerde binnen Nederland alleen kan worden gevoerd vanuit bepaalde penitentiaire inrichtingen. Wil een gedetineerde bellen met personen buiten Nederland, dan heeft hij toestemming nodig van de staatssecretaris, die daaraan voorwaarden kan stellen. In een zaak verzocht een gedetineerde de staatssecretaris om een uitzondering te maken op het zogenoemde locatiegebonden bellen binnen Nederland (hij wilde zijn partner en moeder bellen). De staatssecretaris wees dat af en de gedetineerde stelde beroep in. Tevergeefs: voor telefoontjes binnen Nederland heeft de wetgever geen wettelijke verzoekprocedure opgetuigd: de gedetineerde kon dus geen beroep instellen bij de RSJ. Dat gebeurde ook in een andere zaak waarin een gedetineerde telefoongesprekken wilde voeren met familie buiten Nederland. Ook dit wees de staatssecretaris af en ook deze gedetineerde ging in beroep. Maar ook hier gold: de wet voorziet niet in bezwaar en beroep bij de beroepscommissie. Ook in deze zaak was de beroepscommissie onbevoegd om het beroep in behandeling te nemen.
Tegemoetkoming
Voor twee andere gedetineerden was er een lichtpuntje. Zij verzochten de staatssecretaris om een tijdelijke verruiming van de contactmogelijkheden en een extra rechtsbijstandverlener. De staatssecretaris besliste daarover niet binnen de wettelijke termijn. Daarom verklaarde de beroepscommissie hun beroepen gegrond. Hier zijn, aldus de beroepscommissie, fundamentele rechten in het geding. De beroepscommissie kende een gedetineerde een tegemoetkoming toe van € 10 en de andere van € 20.
