Lost in Translation: de gebrekkige taalbeheersing van de spreekbuizen der wet

Delen:

Share on linkedin
Share on twitter
Share on facebook
Share on whatsapp
Share on email

Juridisch Nederland leeft in hoopvolle anticipatie van grote veranderingen. Naast veel emoties en verontwaardiging heeft de zaak Lucia de Berk een stortvloed aan kritiek ontketend: ernstige fouten zouden zijn te vinden in de manier waarop de opleiding is opgebouwd, waarop juristen te werk gaan en waarop de rechterlijke macht is georganiseerd. In deze bijdrage verdedig ik mijn eigen suggestie voor een begin van deze herzieningen: het verbeteren van de taalvaardigheid van juristen.

De rechterlijke macht ligt onder vuur. Sinds het debacle van Lucia de Berk lijken bijna alle juristen het erover eens dat er iets moet veranderen aan de rechtspraak of aan de juridische opleiding. Tot op heden is de oplossing voor een groot gedeelte van de problematiek nog over het hoofd gezien.

In september verscheen Ton Derksens boek De Ware Toedracht: Praktische wetenschapsfilosofie voor waarheidszoekers. Hierin pleit hij voor het opnemen van wetenschapsfilosofisch onderwijs in de opleiding van juristen, omdat deze niet geschoold zouden zijn in het beantwoorden van empirische vraagstukken. Uit een opiniestuk in NRC Handelsblad van 14-08-2010 blijkt dat Hendrik Gommer, docent aan de universiteit van Tilburg, eenzelfde standpunt inneemt. Beide geleerden menen dat juristen zich teveel laten leiden door intuïtie en hierop niet bedacht zijn, waardoor zij fouten maken die door basale kennis van de wetenschap te verhinderen zouden zijn.

Dit is absoluut een probleem dat oplossing behoeft. Echter, deze is niet gelegen n het inbrengen van dit soort onderwijs in de universitaire opleiding. De kennisoverdracht zou dan immers cursorisch van aard zijn terwijl het nu juist gaat om praktische toepassing van wetenschapsfilosofische principes. Veel beter zou het dus zijn dit in de beroepsopleiding te combineren met het werk waar de jurist voor op wordt geleid. Anders wordt de kennis van andere wetenschappelijke gebieden nooit boven het abstracte verheven. De net afgestudeerde jurist zou dan beginnen aan de huidige beroepsopleiding en de aangeleerde principes niet leren combineren met het werk in de praktijk. Bovendien is deze kennis vooral van belang voor diegenen die in het strafrecht werkzaam worden en dan met name diegenen die rechter worden. Dat is een carrière waar maar een betrekkelijk klein percentage van de rechtenstudenten voor kiest. Hoewel dit thema terecht veel aandacht krijgt, zijn er nijpender problemen met de rechtenstudie.

Die zijn met name gelegen op het vlak van de taalbeheersing van de studenten. De universitaire opleiding rechtsgeleerdheid richt zich vooral op het bijbrengen van juridische kennis en toetst deze door het afnemen van tentamens. Anders dan bij opleidingen aan de letterenfaculteiten worden nooit punten afgetrokken voor taalfouten terwijl correcte taalbeheersing voor een jurist net zozeer tot de fundamentele vaardigheden behoort als voor een letterkundige. Bovendien hoeft de rechtenstudent maar zelden een essay te schrijven, wat ertoe leidt dat hij grote moeite heeft met het op papier zetten van een helder gestructureerd betoog. In de praktijk moeten deze vaardigheden in hoog tempo worden bijgespijkerd, maar dan is het vaak al te laat om op degelijk academisch niveau te leren schrijven.

Erger nog is dat juristen opgeleid worden in het heersende juridisch jargon, dat vol archaïsche termen en gekunstelde zinsconstructies zit. Termen als “billijkheid” komen in het moderne taalgebruik geen enkele zelfstandige betekenis meer toe, wat er toe leidt dat vonnissen voor leken geheel onbegrijpelijk zijn. Het is dan ook niet voor niets dat de Europese Commissie recent als nieuw speerpunt formuleerde dat haar juristen duidelijker moeten gaan schrijven. De Utrechtse faculteitshoogleraar Europees Privaatrecht Ewoud Hondius brak eerder (Staatscourant 28-11-2007) al een lans voor minder ingewikkeld taalgebruik onder juristen. Dit zou de transparantie van rechterlijke uitspraken aanzienlijk vergroten en op die manier wat vertrouwen in de rechterlijke macht terug kunnen brengen. Daarnaast is nog een ander belangrijk voordeel dat juristen er zelf veel bij zouden winnen als hun vakjargon transparanter zou worden. De eerste stap naar logische redeneringen, waardoor gerechtelijke dwalingen zoals in de zaak Lucia de Berk voorkomen kunnen worden, is het overzichtelijk maken van de beschikbare informatie. Op de rechtbanken heerst nu immers al een veel te hoge werkdruk; klare taal in de rechtszaal kan hieraan in ieder geval tegemoetkomen door overzicht te bieden. Dat overzicht leidt weer tot het duidelijk overbrengen van een redering, waardoor fouten worden voorkomen.

Dat de opleiding tot jurist op de schop moet is iedereen het over eens. Het breder maken van de universitaire opleiding is een mooi streven, maar het is efficiënter om relevante kennis van andere vakgebieden in de praktijk op te doen. In de fase daarvoor is het vooral belangrijk dat veel fundamentelere vaardigheden, namelijk het correct en helder schrijven, getraind worden. Bij juristen valt daar immers, zoals velen uit ervaring zullen kunnen onderschrijven, nog veel te winnen.

Leon DijkmanLéon Dijkman is masterstudent Legal Research aan de Universiteit Utrecht. In 2008 en 2009 was hij vice-voorzitter van de Opleidingscommissie Rechtsgeleerdheid.

Delen:

Share on linkedin
Share on twitter
Share on facebook
Share on whatsapp
Share on email

Het belangrijkste nieuws wekelijks in uw inbox?

Abonneer u op de Mr. nieuwsbrief: elke dinsdag rond de lunch een update van het nieuws van de afgelopen week, de laatste loopbaanwijzigingen en de recentste vacatures. Meld u direct aan en ontvang elke dinsdag de Mr. nieuwsbrief.

Meest gelezen berichten

Van onze kennispartners

Juridische vacatures

Gemeente Pijnacker-Nootdorp zoekt een

Over Mr.

Mr. is hét platform voor juristen. Mr. bericht over actuele zaken in de juridische wereld en belicht en becommentarieert deze vanuit een onafhankelijke positie. Mr. richt zich op alle in Nederland actieve juristen en WO-rechtenstudenten..

Volg MR. op social media

Service menu

Contactgegevens

Uitgeverij Mr. bv
Paul Krugerkade 45
2021 BN Haarlem
Uitgever: Charley Beerman
E-mail: beerman@mr-magazine.nl

Scroll naar top